วัดเป็นสถาบันสำคัญที่อยู่คู่กับสังคมไทยมาอย่างยาวนาน ไม่เพียงแต่เป็นที่พำนักของพระภิกษุสงฆ์ เพื่อสืบทอดพระพุทธศาสนาเท่านั้น แต่ยังเป็นศูนย์รวมจิตใจและพื้นที่สาธารณประโยชน์ชุมชน ภายใต้บทบัญญัติแห่ง พ.ร.บ.คณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และที่แก้ไขเพิ่มเติม กำหนดให้วัดมีสถานะเป็นนิติบุคคลและกำหนดให้เจ้าอาวาสรวมถึงไวยาวัจกรมีสถานะเป็น “เจ้าพนักงาน” ตามประมวลกฎหมายอาญา ซึ่งมีอำนาจหน้าที่และความรับผิดชอบที่สำคัญ ในการดูแลรักษาจัดการทรัพย์สินของวัดให้เป็นไปตามพระธรรมวินัย กฎมหาเถรสมาคม และระเบียบกฎหมายของบ้านเมือง เพื่อให้การดำเนินงานของวัดเป็นไปอย่างถูกต้อง โปร่งใส และเกื้อกูลต่อการเผยแผ่ศาสนธรรมอย่างยั่งยืน
อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันความซับซ้อนของการบริหารจัดการวัด โดยเฉพาะในด้านการเงิน การบัญชี และการจัดการทรัพย์สินธรณีสงฆ์ กลายเป็นประเด็นท้าทายสำคัญ สำหรับบุคลากรภายในวัด ความผิดพลาดหลายกรณีที่เกิดขึ้นมักมีสาเหตุมาจากความเข้าใจที่ไม่ชัดเจนในระเบียบปฏิบัติ หรือการขาดองค์ความรู้ด้านกฎหมายที่เกี่ยวข้อง สำนักงานกิจการยุติธรรมได้เห็นถึงความสำคัญในการป้องกันความเสี่ยงจึงได้จัดทำ หนังสือ “ความรู้คู่วัด” เพื่อให้เจ้าอาวาส คณะกรรมการวัด ไวยาวัจกร และบุคลากร ที่เกี่ยวข้อง มีเครื่องมือช่วยสรุปสาระสำคัญข้อบังคับต่าง ๆ ให้เข้าใจได้ง่ายนำไปปฏิบัติได้จริง และลดโอกาสในการกระทำผิดโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ เพื่อสนับสนุนการสร้างหลักธรรมาภิบาล ในการบริหารจัดการวัดให้โปร่งใสและสอดคล้องกับหลักกฎหมาย
หนังสือ “ความรู้คู่วัด” เล่มนี้ ได้รวบรวมและเรียบเรียงเนื้อหาสำคัญไว้ โดยแบ่งเป็น 2 ส่วน คือ ส่วนที่ 1 การให้ความรู้ ที่เน้นการสร้างความเข้าใจในโครงสร้างและบทบาทหน้าที่ ของบุคลากรภายในวัด ตั้งแต่การจัดตั้งวัด การบริหารจัดการทรัพย์สินและที่ดินธรณีสงฆ์ ตลอดจนบัญชีและการเงิน ซึ่งได้รับความอนุเคราะห์จากสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ในการตรวจสอบเนื้อหา และส่วนที่ 2 เป็นการนำเสนอหลักกฎหมายที่เชื่อมโยงกับหลักศีลธรรมพื้นฐาน คือ ศีล 5 ที่พระสงฆ์และชาวพุทธคุ้นเคย เพื่อส่งเสริมองค์ความรู้สำหรับพระ ให้สามารถเผยแพร่ความรู้กฎหมายให้ชาวบ้านในคราวเดียวกัน
สำนักงานกิจการยุติธรรม หวังเป็นอย่างยิ่งว่าหนังสือเล่มนี้ จะเป็นประทีปทางความรู้ ที่ช่วยสนับสนุนให้การบริหารจัดการวัดสอดคล้องกับหลักธรรมมาภิบาล อันจะนำมา ซึ่งความศรัทธาเลื่อมใสของพุทธบริษัทและการธำรงรักษาพระพุทธศาสนาให้มีความเจริญมั่นคงสืบไป
