ผู้เสียหายในคดีอาญา ในทางกฎหมาย ผู้เสียหาย มีใครบ้้าง
- คนที่ได้รับความเสียหายจากการกระทำผิดอาญา รวมไปถึง “ผู้เสียหาย” ที่อายุยังไม่ครบ 20 ปีบริบูรณ์ ก็สามารถใช้สิทธิ “ร้องทุกข์” ได้ตามกฎหมาย ไม่ต้องขออนุญาตจากบิดา มารดา หรือผู้ปกครอง
- สามีที่จดทะเบียนสมรสถูกต้องตามกฎหมาย มีสิทธิฟ้องคดีอาญา แทนภรรยา ได้เมื่อได้รับอนุญาตเป็นหนังสือจากภรรยา และมีอำนาจดำเนินคดีอาญาแทนในกรณีภรรยาเป็นผู้เสียหายถูกทำร้ายถึงตายหรือบาดเจ็บจนไม่สามารถจัดการเองได้
- ภรรยาที่จดทะเบียนสมรส ถูกต้องตามกฎหมาย มีอำนาจดำเนินคดีอาญาแทน ในกรณีสามีเป็นผู้เสียหายถูกทำร้ายถึงตายหรือบาดเจ็บจนไม่สามารถจัดการเองได้
- ผู้แทนโดยชอบธรรมของผู้เยาว์ มีอำนาจดำเนินคดีอาญาในความผิดที่ได้กระทำต่อผู้เยาว์ หมายถึงบุคคล ดังนี้
4.1 บิดาโดยชอบด้วยกฎหมาย ซึ่งต้องจดทะเบียนสมรสกับมารดา หรือ จดทะเบียนสมรสกับมารดา ในภายหลัง หรือได้จด ทะเบียนรับรองบุตร หรือ ศาลพิพากษาว่าผู้เยาว์นั้น เป็นบุตรแล้ว เพียงแค่มีชื่อเป็นบิดาในสูติบัตร หรือให้ใช้นามสกุล ยังไม่ถือว่าเป็นบิดาโดยถูกต้องตามกฎหมาย ไม่มีอำนาจดำเนินคดีอาญาแทนบุตรผู้เยาว์
4.2 มารดา ของผู้เยาว์ โดยทั่วไปแล้ว มารดามีสถานะเป็นผู้แทนโดยชอบธรรมของบุตรเสมอยกเว้นกรณีมารดาถูกศาลสั่งถอนอำนาจปกครองบุตร มารดาไม่สามารดำเนินการแทนได้
4.3 ผู้ปกครอง ของผู้เยาว์ คือ คนที่ไม่ใช่บิดา มารดาที่ศาลสั่งให้มีอำนาจปกครองผู้เยาว์ได้ อาจเป็นญาติ หรือ บุคคลที่ศาลแต่งตั้งให้เป็นผู้ปกครอง จะมีขึ้น ในกรณีที่ผู้เยาว์ กำพร้าบิดามารดา หรือ บิดามารดาถูกศาลถอนอำนาจปกครองด้วยเหตุต่าง ๆ ผู้รับบุตรบุญธรรม (พ่อหรือแม่บุญธรรม) ที่ได้จดทะเบียนรับผู้เยาว์นั้นเป็นบุตรบุญธรรมถูกต้องตามกฎหมาย - ผู้อนุบาล มีอำนาจดำเนินคดีอาญาในความผิดที่ได้กระทำต่อผู้ไร้ความสามารถ
- ผู้บุพการี คือ ญาติทางสายเลือดโดยตรงขึ้นไปตามความเป็นจริง โดยไม่จำเป็นต้องจดทะเบียนรับรองบุตร ได้แก่ บิดามารดา ปู่ ย่า ตา ยาย ทวด ของผู้เสียหาย มีอำนาจดำเนินคดีแทนผู้เสียหายที่ถูกทำร้ายถึงตายหรือบาดเจ็บจนไม่สามารถจัดการเองได้
- ผู้สืบสันดาน คือ ญาติทางสายเลือดโดยตรงลงมาตามความเป็นจริง โดยไม่จำเป็นต้องจดทะเบียนรับรองบุตร ได้แก่ ลูก หลาน เหลน ลื่อของผู้เสียหาย มีอำนาจดำเนินคดีแทนผู้เสียหายที่ถูกทำร้ายถึงตายหรือบาดเจ็บจนไม่สามารถจัดการเองได้
- ผู้จัดการหรือผู้แทน อื่น ๆ นิติบุคคล กรณีความผิดอาญาต่อนิติบุคคล
- นิติบุคคล เป็นคนที่กฎหมายสมมติว่ามีความสามารถ สิทธิ หน้าที่ และความรับผิดชอบได้ตามกฎหมายเหมือนกับบุคคลธรรมดา แต่ไม่มีชีวิต ร่างกาย สติปัญญาเหมือนกับคนธรรมดา จึงต้องมีผู้แทนนิติบุคคล เพื่อแสดงออกถึงสิทธิ หน้าที่ และความประสงค์ของนิติบุคคล
นิติบุคคลตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ได้แก่ ห้างหุ้นส่วนจำกัด ห้างหุ้นส่วนสามัญ บริษัทจำกัด ตัวอย่าง คดีอาญาที่ทำต่อนิติบุคคล เช่น คดีละเมิดลิขสิทธิ์ภาพยนตร์ของบริษัทจำกัด ที่เป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ เพื่อฉายและจัดจำหน่ายในประเทศไทยกรรมการผู้จัดการบริษัท ต้องตั้งผู้แทนนิติบุคคลไปร้องทุกข์เพื่อดำเนินคดีอาญาต่อผู้ละเมิดลิขสิทธิ์เนื่องจากบริษัทจำกัด ไม่มีชีวิต ไปแจ้งควมเองไม่ได้
กรณีที่ไม่สามารถจัดการแทนผู้เสียหายได้ เช่น
- ร้องทุกข์
- เป็นโจทก์ฟ้องคดีอาญา หรือเข้าร่วมเป็นโจทก์กับพนักงานอัยการ
- เป็นโจทก์ฟ้องคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา
- ถอนฟ้องคดีอาญาหรือคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา
- ยอมความในคดีความผิดต่อส่วนตัว
สำหรับญาติผู้เสียหายที่ไม่ได้มีอำนาจปกครองดูแล หรือไม่ได้เป็นผู้มีสิทธิดำเนินการแทนผู้เสียหายตามกฎหมาย แม้จะไม่มีสิทธิแจ้งความร้องทุกข์หรือฟ้องคดีอาญาแทนผู้เสียหาย แต่ยังสามารถใช้สิทธิกล่าวโทษว่ามีการกระทำผิดอาญาต่อพนักงานสอบสวนได้ ในฐานะประชาชนทั่วไป เพื่อให้มีการสอบสวนคดีอาญาเกิดขึ้น
ที่มา : สำนักงานกิจการยุติธรรม : คู่มือฉบับประชาชน ทำอย่างไรเมื่อมีคดีอาญา
