วัดมีสองอย่าง ตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ซึ่งหมายถึง สถานที่ทางพุทธศาสนาที่จัดตั้งขึ้นถูกต้องตามกฎหมาย มีสถานะเป็นนิติบุคคล

ประเภทของวัด ตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์

1. วัดที่ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา แบ่งออกเป็น
   วัดหลวง หรือพระอารามหลวง หมายถึง พระมหากษัตริย์หรือพระบรมวงศานุวงศ์ทรงสร้าง รัฐบาลหรือราษฎรสร้างขึ้น และพระมหากษัตริย์หรือพระบรมวงศานุวงศ์ทรงรับไว้ในพระบรมราชูปถัมภ์
   วัดราษฎร์ หมายถึง วัดที่ราษฎรสร้างขึ้น
2. สำนักสงฆ์ สถานที่พำนักอาศัยของหมู่พระภิกษุสงฆ์ ที่ยังไม่ได้ดำเนินการขอพระบรมราชานุญาตใช้พื้นที่จัดตั้งเป็นวัดและไม่มีพระอุโบสถ

ผู้มีหน้าที่ดูแลจัดการกิจการทั่วไปของวัด → เจ้าอาวาส โดยอาจมีรองเจ้าอาวาส หรือผู้ช่วยเจ้าอาวาสด้วยก็ได้ *กรณีที่ไม่มีเจ้าอาวาส ต้องแต่งตั้งผู้รักษาการแทนเจ้าอาวาส

สถานะความเป็นนิติบุคคลของวัดมีผลทางกฎหมายอย่างไร

• วัดสามารถถือครองทรัพย์สินต่างๆ เช่น ที่ดิน ที่ธรณีสงฆ์ สิ่งปลูกสร้าง หรือทรัพย์สินอื่นๆ
• สามารถทำนิติกรรม/สัญญา และมีผลผูกพันวัดโดยตรงได้ เช่น การให้เช่าที่ดินของวัดเพื่อหาประโยชน์ หรือการทำสัญญาก่อสร้างต่อเติมวัด
• สามารถใช้สิทธิดำเนินคดี และถูกฟ้องดำเนินคดีในฐานะนิติบุคคลได้

วัดร้าง

• ความหมาย : วัดที่ไม่มีพระภิกษุสงฆ์อยู่อาศัย
• สถานะตามกฎหมาย : ยังคงเป็นนิติบุคคล จนกว่ากระทรวงศึกษาธิการจะประกาศยุบวัด
• ผู้มีหน้าที่ดูแล : สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติมีหน้าที่ปกครองดูแลรักษาวัด ที่ธรณีสงฆ์และทรัพย์สินของวัด
• ยุบวัดแล้ว ทรัพย์สินของวัดจะเปลี่ยนเป็นเป็นศาสนสมบัติกลาง คือ ทรัพย์สินของศาสนา ไม่ใช่ของวัดใดวัดหนึ่ง
• ถ้าที่ดินที่นำมาสร้างวัดมาจากที่ดินของส่วนราชการหรือหน่วยงานของรัฐให้ใช้ประโยชน์ ต้องส่งคืนที่ดินให้ส่วนราชการหรือหน่วยงานรัฐนั้น

วัดไทยในต่างประเทศ

• การจัดตั้ง ยุบ : เป็นไปตามกฎหมายของแต่ละประเทศ
• สถานะทางกฎหมาย : นิติบุคคล
• แต่คณะสงฆ์ (พระภิกษุ) ของวัดไทยในต่างประเทศอยู่ภายในการปกครองของมหาเถรสมาคมตาม พ.ร.บ.คณะสงฆ์ฯ

นิกาย (ตาม พ.ร.บ.คณะสงฆ์ฯ ใช้คำว่า “คณะสงฆ์” และ “คณะสงฆ์อื่น”) คือ

• คณะสงฆ์ คือ บรรดาพระภิกษุที่ได้รับการบรรพชาอุปสมบทจากพระอุปัชฌาย์ตามกฎหมายว่าด้วยคณะสงฆ์นิกาย
• คณะสงฆ์อื่น คือ บรรดาบรรพชิตจีนนิกายหรืออนัมนิกาย

ซึ่งทั้งสองนิกาย อยู่ภายใต้ พ.ร.บ. คณะสงฆ์ฯ เช่น การตั้ง ยุบวัด การบริหารจัดการวัดสถานะความเป็นนิติบุคคลของวัดแต่กฎหมายไม่ได้บัญญัติควบคุมถึงหลักธรรมและหลักปฏิบัติทางศาสนา

อ้างอิง:   พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505