บุคคลที่ “ศาลมีคําสั่ง” ให้เป็นคนไร้ความสามารถ เนื่องจาก “เป็นบุคคลวิกลจริต” ที่มีสภาพจิตไม่ปกติ  ไม่สามารถคิดหรือตัดสินใจได้ด้วยตนเอง ความรู้สึกตัวและความจําไม่ปกติ ไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้ และต้อง “อยู่ในความดูแลของผู้อนุบาล” ซึ่งเป็นผู้มีอํานาจดําเนินการแทน หากศาลมีคำสั่งให้ผู้ใดเป็นคนไร้ความสามารถแล้ว นิติกรรมใดที่คนไร้ความสามารถทำย่อมมีผลเป็นโมฆียะ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2159/2556

ว. ทุพพลภาพพิการตลอดชีวิต ความรู้สึกตัวและความจำไม่ปกติไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้ ว. จึงเป็นคนไร้ความสามารถ ไม่สามารถฟ้องคดีด้วยตัวเองได้ ต้องอยู่ในความอนุบาลและให้ผู้อนุบาลดำเนินคดีแทนตาม ป.วิ.พ. มาตรา 56 วรรคหนึ่ง

ตัวอย่าง

นายสมพร เป็นไรเดอร์รับ – ส่งอาหาร ประสบอุบัติเหตุถูกรถกระบะขับด้วยความประมาทชนจนพิการ ไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้
ลูกสาวของนายสมพรจึงร้องขอต่อศาล ให้นายสมพรเป็น “คนไร้ความสามารถ” และขอให้ศาลตั้งตนเอง ทำหน้าที่เป็นผู้อนุบาลดูแลบิดา เพื่อที่จะสามารถดูแลทำนิติกรรมต่าง ๆ แทนพ่อ หรือแม้กระทั่งฟ้องร้องผู้ขับรถกระบะเป็นคดีแทนพ่อได้